موسیقی سنّتی (اصیل) ایرانی

آوای جاوید برنامه شماره ۷۹

" حدیث عشق" در مخالف سه گاه

آواز و سه تار: حمیدرضا فرهنگ



این برنامه آوای جاوید اختصاص به اجرای ساز و آواز در دستگاه سه گاه، گوشه مخالف سه گاه دارد. اگر بخواهیم یکی از گوشه های اصلی دستگاه سه گاه را نام ببریم همین گوشه خواهد بود که در هر اجرای موسیقی در دستگاه سه گاه، گوشه مخالف سه گاه قطعاً اجرا خواهد شد. به جهت تنوع و گستردگی نغمات و همچنین زیبایی فوق العاده این گوشه، میتوان یک آواز کامل را در گوشه مخالف سه گاه اجرا نمود. این گوشه بر خلاف اوج دستگاه های دیگر است که با راه گردانی به دستگاه شور در شنونده شور و حال ایجاد میکند; مخالف سه گاه با حالتی شبیه به گوشه نهفت در دستگاه نوا، حالتی عمیق پر از آرامش درونی به شنونده میدهد و او را به حالتی کاملا معنوی سوق میدهد.

پرده های گوشه مخالف سه گاه با پرده های آواز بیات اصفهان مشابه است و تفاوت در پرده های شاهد و ایست و جمله بندی ها، این دو را از هم متمایز میکند و همین تفاوت زبان این دو آواز را از یکدیگر متمایز میسازد.

برنامه حاضر اجرای مثنوی خوانی در گوشه مخالف سه گاه است که با شعری زیبا از دفتر لیلی و مجنون خمسه نظامی، حکایت بردن پدر، مجنون را به خانه کعبه انتخاب شده است:

مجنون چو حدیث عشق بشنید
اول بگریست پس بخندید
از جای چو مار حلقه برجست
در حلقه زلف کعبه زد دست
می‌گفت گرفته حلقه در بر
کامروز منم چو حلقه بر در
در حلقه عشق جان فروشم
بی‌حلقه او مباد گوشم
گویند ز عشق کن جدائی
این نیست طریق آشنائی
پرورده عشق شد سرشتم
جز عشق مباد سرنوشتم
یارب به خدائی خدائیت
وانگه به کمال کبریائیت
کز عشق به غایتی رسانم
کو ماند اگر چه من نمانم
گرچه ز شراب عشق مستم
عاشق‌تر ازین کنم که هستم
گویند که خو ز عشق واکن
لیلی‌طلبی ز دل رها کن
یارب تو مرا به روی لیلی
هر لحظه بده زیاده میلی
از عمر من آنچه هست بر جای
بستان و به عمر لیلی افزای