موسیقی سنّتی (اصیل) ایرانی

آوای جاوید برنامه شماره۸۵

کرشمه حسن

ساز و آواز در بوسلیک

آواز: حمیدرضا فـرهنگ
تار: مهدی قره خانی



این برنامه اختصاص به اجرای یک برنامه ساز و آواز در آواز بیات اصفهان دارد; آواز از گوشه بوسلیک آغاز میشود که در واقع کرشمه در اوج می باشد (برای توضیحات کرشمه خوانی به ویدیوی مربوطه در بخش آموزش مراجعه شود). تنوع نغمات در گوشه بوسلیک بسیار زیاد است و برداشتی از آن در این برنامه ارائه شده است. شعر انتخاب شده برای این برنامه نیز بر اساس اشعار مناسب برای کرشمه خوانی است با وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن

حضرت حافظ در یکی از ابیات همین غزل با ظرافت بسیار واژه "کرشمه" را نیز بکار برده اند:

غرض کرشمه حسن است ورنه حاجت نیست

جمال دولت محمود را به زلف ایاز

شاهدی دیگر از غزلی دیگر با همین وزن و استفاده از واژه "کرشمه":

عتاب یار پری چهره عاشقانه بکش

که یک کرشمه تلافی صد جفا بکند

همین نکته نشان میدهد که به کار گرفتن این واژه تصادفی نمی باشد و حافظ بر موسیقی و ادوار ایقاعی (ریتم شناسی موسیقایی) و نام های گوشه ها و ارتباط آن با اوزان شعری اشراف کاملی داشته است وگرنه در چندین غزل که با وزن مناسب برای کرشمه خوانی سروده است واژه "کرشمه" را بکار نمی برد.

در ادامه این برنامه با استفاده از روند صعودی نغمات در گوشه های "بوسلیک" و "اوج" مسیر راه گردانی به دستگاه شور طی شده و اجرای گوشه های "قرچه" و "رضوی" اجرای نغمات در دستگاه شور را نشان میدهد و با اجرای تحریر "جوادخانی" جملات آوازی کامل میشود. در بیت آخر نیز با فرود از دستگاه شور به آواز بیات اصفهان برنامه خاتمه پیدا می کند.

متن شعر این برنامه:

هزار شکر که دیدم به کام خویشت باز
ز روی صدق و صفا گشته با دلم دمساز
روندگان طریقت ره بلا سپرند
رفیق عشق چه غم دارد از نشیب و فراز
چه گویمت که ز سوز درون چه می‌بینم
ز اشک پرس حکایت که من نیم غمّاز
غرض کرشمه حسن است ور نه حاجت نیست
جمال دولت محمود را به زلف ایاز
غزل سرایی ناهید صرفه‌ای نبرد
در آن مقام که حافظ برآورد آواز