موسیقی سنّتی (اصیل) ایرانی

"آوای جاوید" برنامه شماره 17

آموزش آواز - جلسه 4

دستگاه: ماهور
شعــــر : حافظ
آواز : حمیدرضا فـرهنگ
اثری از: آوای جـــاوید




موضوع این برنامه: نحوه های ورود به آواز




اشعاری برای دستگاه ماهور مناسب هستند که حالات فرح,گشایش,شادی,امید به زندگی وآینده ,زدودن غم و اندوه از خاطر,توصیف زیبایی های طبیعت ,بهاریه,توصیف گل و گلستان و باغ ,توصیف زیبایی ها و طنازی های یار و وصف رخساره او و موضوعاتی از این دست باشد.

در اینجا مطلع چند نمونه از اشعار مناسب برای دستگاه ماهور را معرفی می کنیم:
نمونه اول :
خوشتر ز عیش و صحبت و باغ و بهار چیست
ساقی کجاست گو سبب انتظار چیست
۱- نمونه دوم:
ساقی بیا که یار ز رخ پرده برگرفت
کار چراغ خلوتیان باز درگرفت
نمونه سوم:
یوسف گمگشته باز آید به کنعان غم مخور
کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور
نمونه چهارم:
تو از هر در که باز آیی بدین خوبی و زیبایی
دری باشد که از رحمت به روی خلق بگشایی
صبحگاه موقعی بسیار مناسب برای خواندن و نواختن در دستگاه ماهور است و برای طول روز انرژی مثبت فراوانی به ما خواهد داد.
برای ورود به آواز سه روش اصلی می باشد:
۱-درآمد کامل بصورت ملودیک و بدون شعر و فقط با تحریر .
۲-درآمد کوتاه و مختصر با نشان دادن شاهد گوشه ای که میخواهیم آنرا اجرا کنیم ; بصورت تک نت با پردازش مناسب آن نت در فضای دهان .
۳- بدون درآمد و مستقیما با شعر آواز را شروع کنیم.
بهترین مثال برای این نحوه های ورود به آواز صفحه همایون استاد جلال تاج اصفهانی می باشد که این آواز در نوع خود یکی از زیباترین آواز های همایونی است که تا بحال اجرا شده است. شعر این آواز از دو غزل سعدی با استادی هر چه تمامتر انتخاب شده است. تحلیل کامل این آواز را در جای دیگری ارائه خواهیم کرد و در اینجا فقط از نقطه نظر نحوه های ورود به آواز آنرا بررسی خواهیم کرد: این آواز شامل سه بیت در سه گوشه هست.
۱- بیت اول در پرده درآمد همایون با شعر زیر اجرا شده است:
از تو با مصلحت خویش نمی پردازم
همچو پروانه که می سوزم و در پروازم
شروع این آواز با یک درآمد کامل بدون شعر و فقط با تحریر می باشد و پس از آن بیت اول در درآمد همایون اجرا میگردد.
۲- بیت دوم در گوشه چکاوک با شعر زیر خوانده شده است:
درد پنهان فراقت ز تحمل بگذشت
ورنه از دل نرسیدی به زبان آوازم
شروع آواز این بیت فقط با یک نت است و آنهم شاهد چکاوک یعنی درجه چهارم همایون به نحوی بسیار زیبا و در نوع خود کامل و بلافاصله شعر شروع میشود. .
۳- بیت سوم در گوشه بیداد می باشد با شعر زیر:
گر تو خواهی که بجویی دلم امروز بجوی
ورنه بسیار بجویی و نیابی بازم
این بیت بدون درآمدی در بیداد و مستقیما با خود شعر شروع شده است و یکی از مشکل ترین و پیچیده ترین تحریر های آوازی را استاد در پایان این بیت اجرا کرده اند.
بیت سوم این غزل بر سنگ مزار استاد نقش بسته است.